Một ý tưởng tốt chưa chắc đã tạo ra ảnh hưởng nếu chúng ta không thể trình bày nó một cách rõ ràng và thuyết phục.
Trong công việc, năng lực nói không còn giới hạn ở những buổi thuyết trình trên sân khấu. Đó có thể là lúc Anh/Chị trình bày một đề xuất với cấp trên, bảo vệ ngân sách, trao đổi với khách hàng, dẫn dắt một cuộc họp, phản hồi cho nhân viên hay chia sẻ chuyên môn với đội ngũ.
Ở những tình huống đó, mục tiêu cuối cùng không đơn thuần là “nói cho người khác hiểu”, mà còn là giúp người nghe hiểu vấn đề, tin vào thông điệp và sẵn sàng hành động.
Trong cuốn sách Thuật Hùng Biện, Brian Tracy nhấn mạnh khả năng để trở thành một diễn giả chuyên nghiệp thì kỹ năng có thể học và phát triển thông qua chuẩn bị và luyện tập. Vì vậy, thay vì xem khả năng thuyết phục là một “năng khiếu”, người đi làm có thể xem đây là một năng lực cần được rèn luyện có phương pháp.
1. NÓI THUYẾT PHỤC KHÔNG PHẢI LÀ NÓI HAY
Một trong những khác biệt quan trọng giữa nói hay và nói hiệu quả nằm ở kết quả tạo ra sau cuộc giao tiếp. Một bài trình bày có thể mạch lạc, nhiều thông tin và được chuẩn bị đẹp mắt. Nhưng nếu kết thúc buổi trình bày, người nghe vẫn không biết, không nắm được nội dung mà diễn giả chia sẻ thì thông điệp vẫn chưa hoàn thành nhiệm vụ của nó.
Brian Tracy đặt trọng tâm của hùng biện vào khả năng sử dụng lời nói để khiến người nghe suy nghĩ, cảm nhận và hành động khác đi. Điều này đặc biệt hữu ích khi áp dụng vào môi trường công việc.
Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi:
“Tôi muốn trình bày điều gì?”
hãy thử chuyển sang:
“Sau khi nghe xong, tôi muốn người nghe hiểu gì, cảm nhận gì và làm gì?”
Sự thay đổi nhỏ trong câu hỏi có thể thay đổi toàn bộ cách chúng ta chuẩn bị một cuộc họp, bài thuyết trình hay cuộc trao đổi quan trọng.
2. CÙNG MỘT NỘI DUNG, CÁCH NÓI CÓ THỂ TẠO RA KẾT QUẢ KHÁC NHAU
Nội dung là nền tảng, nhưng cách truyền tải quyết định rất lớn đến cách thông điệp được tiếp nhận. Brian Tracy đề cập đến ba thành phần trong giao tiếp: ngôn từ, ngữ điệu và ngôn ngữ cơ thể.
Điều đáng lưu ý ở đây không phải là cố gắng áp dụng một công thức tỷ lệ cố định cho mọi tình huống giao tiếp, mà là nhận ra:
Người nghe không chỉ tiếp nhận điều chúng ta nói. Họ còn tiếp nhận cách chúng ta nói.
Một câu nói đúng nhưng được truyền tải bằng giọng thiếu chắc chắn có thể làm giảm sức nặng của thông điệp.
Một đề xuất tốt nhưng được trình bày quá nhanh có thể khiến người nghe không kịp xử lý thông tin.
Một người có chuyên môn nhưng liên tục nhìn xuống màn hình, thiếu giao tiếp bằng mắt hoặc giữ cơ thể quá căng thẳng có thể vô tình tạo khoảng cách với người nghe.
Brian Tracy đưa ra một lời khuyên rất đơn giản:
Nói chậm lại – biết dừng – và mỉm cười.
Khi nói chậm hơn, chúng ta có thêm thời gian lựa chọn từ ngữ. Khi biết dừng đúng chỗ, người nghe có thời gian xử lý thông tin. Khi biểu cảm và ngôn ngữ cơ thể phù hợp, thông điệp trở nên tự nhiên và dễ tiếp nhận hơn.
3. MUỐN NÓI RÕ, TRƯỚC TIÊN PHẢI NGHĨ RÕ
Một trong những nguyên tắc đáng ứng dụng nhất từ chương đầu tiên của Thuật Hùng Biện là:
Trước khi xây dựng bài nói, hãy xác định mục đích.
Brian Tracy gợi ý người nói đặt ra một “câu hỏi trọng tâm”.
Nếu sau bài trình bày, có người hỏi khán giả:
“Anh/Chị rút ra điều gì và sẽ thay đổi điều gì sau khi nghe?”
Anh/Chị muốn họ trả lời như thế nào?
Câu hỏi này rất hữu ích với người đi làm vì nó buộc chúng ta chuyển từ tư duy nội dung sang tư duy kết quả.
Ví dụ, trước một cuộc họp, hãy thử xác định:
-
Mục tiêu: Tôi muốn đạt được kết quả gì?
-
Người nghe: Họ quan tâm điều gì?
-
Thông điệp chính: Nếu chỉ nhớ một điều, tôi muốn họ nhớ điều gì?
-
Hành động: Sau cuộc trao đổi, tôi muốn điều gì xảy ra tiếp theo?
Khi bốn yếu tố này rõ ràng, việc lựa chọn nội dung sẽ trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.
4. CẤU TRÚC 03 PHẦN: CÁCH ĐƠN GIẢN ĐỂ TRÌNH BÀY MẠCH LẠC HƠN
Một vấn đề phổ biến của người có nhiều chuyên môn là biết quá nhiều nên muốn nói quá nhiều. Kết quả là bài trình bày dễ trở thành một tập hợp thông tin thay vì một thông điệp có định hướng.
Brian Tracy đề xuất một cấu trúc ba phần đơn giản có thể áp dụng cho cả những bài nói ngắn:
Phần 1 – Nói cho người nghe biết Anh/Chị sẽ nói gì
Xác định chủ đề, mục tiêu hoặc những vấn đề chính.
Phần 2 – Trình bày điều Anh/Chị muốn nói
Phát triển từng luận điểm theo một trình tự hợp lý. Với một bài trình bày ngắn, có thể tập trung vào khoảng ba ý chính thay vì cố gắng đưa vào quá nhiều thông tin.
Phần 3 – Nhắc lại điều quan trọng
Tổng hợp những điểm chính và hướng người nghe đến kết luận hoặc hành động tiếp theo.
Có thể ghi nhớ cấu trúc này bằng một công thức rất đơn giản:
Nói điều sẽ nói → Nói điều cần nói → Nhắc lại điều cần nhớ.
Đây là cấu trúc hữu ích cho nhiều tình huống: báo cáo nhanh với cấp trên, trình bày ý tưởng trong cuộc họp, giới thiệu một dự án, đào tạo nhân viên hoặc thuyết trình trước khách hàng.
5. TRƯỚC MỖI CUỘC TRAO ĐỔI QUAN TRỌNG, HÃY XÁC ĐỊNH “ONE KEY MESSAGE”
Người trình bày thường đánh giá thành công bằng lượng thông tin đã truyền đạt.
Người nghe lại không ghi nhớ theo cách đó.
Sau một cuộc họp kéo dài 30 phút, họ có thể chỉ nhớ một vài ý. Vì vậy, thay vì đặt mục tiêu:
“Làm thế nào để nói hết?”
hãy thử đặt câu hỏi:
“Nếu người nghe chỉ nhớ một điều sau buổi hôm nay, tôi muốn đó là điều gì?”
Đó chính là One Key Message – thông điệp cốt lõi.
Sau khi xác định thông điệp này, mọi dữ liệu, ví dụ, câu chuyện và luận điểm nên phục vụ cho việc củng cố nó. Nếu một slide rất hay nhưng không phục vụ thông điệp chính, có thể không cần slide đó.
Nói thuyết phục không phải là đưa nhiều thông tin hơn. Đó là lựa chọn đúng thông tin để tạo ra kết quả mong muốn.
6. KỸ NĂNG NÓI KHÔNG PHÁT TRIỂN CHỈ BẰNG VIỆC ĐỌC
Một trong những thông điệp xuyên suốt cuối chương là: muốn nói tốt hơn, cần thực hành nói.
Brian Tracy khuyến khích luyện tập thường xuyên, nói thành tiếng, chú ý đến giọng nói, nhịp điệu và cách nhấn ý. Ông cũng đề xuất quan sát những diễn giả khác: cách họ mở đầu, chuyển ý, sử dụng ví dụ, ngôn ngữ cơ thể và kết thúc bài nói.
Người đi làm có thể chuyển nguyên tắc này thành một quy trình luyện tập thực tế:
Bước 1: Chuẩn bị.
Xác định mục tiêu, người nghe và thông điệp chính.
Bước 2: Nói thành tiếng.
Đừng chỉ đọc nội dung trong đầu. Hãy thực sự trình bày như đang đứng trước người nghe.
Bước 3: Ghi hình.
Quan sát tốc độ nói, từ thừa, ánh mắt, biểu cảm, tư thế và những đoạn chưa mạch lạc.
Bước 4: Điều chỉnh.
Không cần sửa tất cả cùng lúc. Mỗi lần tập trung cải thiện một hoặc hai điểm.
Bước 5: Lặp lại.
Sự tự tin thường không xuất hiện trước khi thực hành. Nó được hình thành sau nhiều lần chuẩn bị và trải nghiệm.
7. LOGOS – ETHOS – PATHOS: 03 YẾU TỐ CỦA MỘT THÔNG ĐIỆP THUYẾT PHỤC
Một thông điệp thuyết phục thường cần sự kết hợp của ba yếu tố kinh điển được Aristotle xác định: Logos – Ethos – Pathos.
-
Logos – Logic: Người nghe có thấy lập luận hợp lý và có cơ sở không?
-
Ethos – Sự tin cậy: Người nghe có tin tưởng người đang trình bày không?
-
Pathos – Sự kết nối: Người nghe có cảm thấy thông điệp liên quan đến nhu cầu và mối quan tâm của mình không?
Trong công việc, chỉ có dữ liệu chưa chắc đủ để thuyết phục; uy tín của người nói cũng chưa chắc tạo ra đồng thuận. Một thông điệp có sức ảnh hưởng cần giúp người nghe thấy hợp lý, cảm thấy tin tưởng và nhận ra giá trị đối với chính họ.
Vì vậy, trước một cuộc trao đổi quan trọng, hãy thử kiểm tra: Thông điệp của mình đã có đủ lý lẽ để thuyết phục, đủ cơ sở để tạo niềm tin và đủ liên quan để người nghe quan tâm chưa?
UPLIFT sẽ phân tích sâu hơn về Logos – Ethos – Pathos và cách ứng dụng 03 yếu tố này trong giao tiếp, thuyết trình ở bài viết tiếp theo. Anh/Chị hãy cùng đón đọc nhé!
UPLIFT đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp, thuyết trình, tạo ảnh hưởng và năng lực lãnh đạo thông qua các chương trình đào tạo gắn với tình huống thực tế trong công việc.
👉 Liên hệ UPLIFT để tìm hiểu chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu phát triển năng lực của đội ngũ.
Nguồn tham khảo: Brian Tracy, Thuật Hùng Biện, Chương 1 – Nghệ thuật nói và hùng biện.
