Anh/Chị luôn bận rộn với KPI, deadline, cuộc họp và hàng loạt công việc cần xử lý, nhưng khi nhìn lại sau vài tháng, sự nghiệp dường như vẫn chưa có nhiều thay đổi?
Một trong những nguyên nhân có thể không nằm ở việc chúng ta thiếu nỗ lực, mà ở chỗ chưa dành đủ thời gian để đặt đúng câu hỏi cho chính mình.
Thay vì chỉ hỏi “Làm thế nào để hoàn thành công việc này?”, một câu hỏi tốt hơn có thể là: “Công việc này đang tạo ra giá trị gì?”, “Đâu là vấn đề thực sự cần giải quyết?” hay “Điều gì sẽ giúp tôi tiến gần hơn đến mục tiêu nghề nghiệp?”.
Đó chính là giá trị của kỹ năng đặt câu hỏi trong phát triển bản thân và sự nghiệp: giúp mỗi người thoát khỏi chế độ phản ứng, nhìn lại vấn đề một cách có hệ thống và chủ động lựa chọn hướng đi tiếp theo.
1. Vì sao kỹ năng đặt câu hỏi quan trọng với sự nghiệp?
Trong công việc, chúng ta rất dễ rơi vào trạng thái “chạy”: chạy KPI, chạy deadline, xử lý yêu cầu từ cấp trên, khách hàng và đội ngũ. Khi quá tập trung vào những việc trước mắt, một người có thể rất chăm chỉ nhưng chưa chắc đang tạo ra giá trị tương xứng.
Việc tự đặt câu hỏi giúp tạo ra ba sự chuyển đổi quan trọng:
- Từ bị cuốn theo → tự dẫn dắt
- Từ làm cho xong → làm có chiến lược
- Từ cố chứng minh → tạo giá trị thật
Đây cũng là nền tảng của Self-Leadership và Self-Coaching: thay vì luôn chờ người khác chỉ dẫn, mỗi cá nhân chủ động quan sát bản thân, xác định vấn đề và tìm kiếm giải pháp phù hợp.
2. 04 bước chủ động phát triển bản thân bằng kỹ năng đặt câu hỏi
Quá trình tự đặt câu hỏi thành 4 bước thực hành: xác định mục tiêu – nhận diện rào cản – thấu hiểu nguồn lực – chuyển hóa thành hành động.
Bước 1: Khai phá mục tiêu - Tôi thực sự muốn gì?
Nhiều người đặt mục tiêu “muốn thăng chức”, “muốn tăng thu nhập” hay “muốn trở thành quản lý”. Nhưng nếu tiếp tục hỏi sâu hơn: “Tại sao tôi muốn điều đó?”, câu trả lời có thể rất khác.
Một người muốn thăng chức chưa chắc thực sự muốn quản lý con người. Điều họ mong muốn có thể là được ghi nhận về chuyên môn, có mức thu nhập tốt hơn hoặc được tham gia những dự án có ảnh hưởng lớn hơn.
Để làm rõ mục tiêu, Anh/Chị có thể tự hỏi:
- Mục tiêu quan trọng nhất với tôi ở giai đoạn này là gì?
- Mục tiêu này thực sự quan trọng với tôi đến mức nào?
- Nếu đạt được mục tiêu, công việc và cuộc sống sẽ thay đổi ra sao?
- Nếu không đạt được, điều gì sẽ xảy ra?
- Đây thực sự là điều tôi mong muốn hay là kỳ vọng của người khác?
Khi mục tiêu đủ rõ, chúng ta có cơ sở tốt hơn để lựa chọn hướng phát triển phù hợp, thay vì chạy theo một định nghĩa thành công không thuộc về mình.
Bước 2: Nhận diện rào cản - Điều gì thực sự đang cản trở tôi?
Khi chưa đạt được mục tiêu, phản ứng phổ biến là nhìn vào yếu tố bên ngoài: thiếu thời gian, công việc quá nhiều, sếp chưa tạo cơ hội hoặc đội ngũ chưa đủ năng lực.
Hãy thử đặt câu hỏi:
- Điều gì thực sự đang cản trở tôi ngay lúc này?
- Nếu chỉ chọn một nguyên nhân quan trọng nhất, đó là gì?
- Giả định nào tôi đang tin là đúng nhưng chưa kiểm chứng?
- Tôi đang né tránh điều gì?
- Điều tồi tệ nhất có thể xảy ra là gì? Nếu xảy ra, tôi sẽ xử lý thế nào?
Ví dụ, một nhân viên muốn nhận dự án lớn nhưng không dám đề xuất vì sợ bị đánh giá chưa đủ năng lực. Khi phân tích sâu hơn, “rào cản” có thể không phải cấp trên, mà là nỗi sợ bị từ chối.
Thay vì hỏi “Nếu sếp từ chối thì sao?”, người đó có thể chuyển sang: “Tôi cần chứng minh điều gì để sẵn sàng cho cơ hội này?”. Đây cũng là cách ứng dụng Growth Mindset: nhìn khoảng cách năng lực như một cơ hội phát triển thay vì một giới hạn cố định.
Bước 3: Thấu hiểu nguồn lực - Tôi mạnh ở đâu và cần phát triển điều gì?
Phát triển bản thân thường khiến chúng ta tập trung nhiều vào điểm yếu. Nhưng để phát triển sự nghiệp hiệu quả, mỗi người cũng cần nhận diện những năng lực đang tạo ra giá trị tốt nhất cho mình. Thay vì cố gắng trở nên giỏi ở mọi thứ, hãy xác định rõ điểm mạnh để tập trung phát huy, đồng thời nhận diện những điểm yếu thực sự cản trở mục tiêu nghề nghiệp.
Anh/Chị có thể tự hỏi:
- Công việc nào khiến tôi tập trung và hứng thú nhất?
- Thành quả nào trong 12 tháng qua khiến tôi tự hào nhất?
- Công việc nào đang tiêu hao nhiều năng lượng nhất?
- Tôi đang có những thế mạnh nào có thể tạo ra giá trị lớn hơn?
- Những kỹ năng nào tôi cần ưu tiên phát triển trong thời gian tới?
Ở góc độ quản lý, những công cụ như DISC, EQ hay Coaching cũng có thể hỗ trợ quá trình hiểu bản thân và đội ngũ, từ đó lựa chọn cách giao tiếp, phối hợp và phát triển năng lực phù hợp hơn.
Bước 4: Biến câu hỏi thành hành động
Một câu hỏi đúng có thể khai mở tư duy, nhưng hành động mới tạo ra kết quả. Thay vì xây dựng một kế hoạch quá lớn, hãy bắt đầu bằng những câu hỏi hướng đến hành động:
- Trong các giải pháp hiện có, phương án khả thi nhất là gì?
- Bước nhỏ đầu tiên tôi có thể thực hiện ngay trong tuần này là gì?
- Tiêu chí nào cho biết tôi đã đạt kết quả?
- Tôi cần ai hỗ trợ hoặc đồng hành?
- Khi nào tôi sẽ đánh giá lại tiến độ?
Ví dụ, nếu đang quá tải, thay vì chỉ nghĩ “Tôi cần quản lý thời gian tốt hơn”, hãy hỏi cụ thể hơn: “Việc nào chỉ tôi mới có thể làm?”, “Việc nào có thể ủy quyền hoặc chuẩn hóa?” và “Việc nào nên ngừng làm vì không tạo đủ giá trị?”.
Từ đó, hành động có thể rất nhỏ: chuẩn hóa một checklist, ủy quyền một đầu việc hoặc dành riêng một khung thời gian tập trung mỗi ngày.
3. Từ Self-Coaching đến Self-Leadership
Kỹ năng đặt câu hỏi không chỉ hữu ích khi chúng ta gặp khó khăn. Đây còn là một phương pháp giúp duy trì tư duy chủ động trong quá trình phát triển sự nghiệp.
Thay vì chờ đến khi vấn đề xuất hiện mới tìm giải pháp, Anh/Chị có thể thường xuyên tự hỏi: “Điều gì đang hiệu quả?”, “Điều gì cần thay đổi?”, “Tôi đang học được gì?” và “Bước tiếp theo cần thực hiện là gì?”.
Đó cũng là tinh thần của Self-Leadership: hiểu mình, chủ động điều chỉnh tư duy và hành vi, đồng thời chịu trách nhiệm với lựa chọn của chính mình.
Với nhà quản lý, năng lực này còn là tiền đề cho Leadership và Coaching. Khi biết đặt câu hỏi cho chính mình, người lãnh đạo cũng có thể chuyển từ việc luôn đưa ra đáp án sang đặt những câu hỏi giúp đội ngũ suy nghĩ, chủ động và tự tìm giải pháp.
UPLIFT đồng hành cùng cá nhân, nhà quản lý và doanh nghiệp trong các chương trình phát triển kỹ năng đặt câu hỏi, Coaching, EQ, Self-Leadership và Leadership, giúp chuyển hóa kiến thức thành năng lực ứng dụng thực tế trong công việc.
